OHSS (Yumurtalık Aşırı Uyarılma Sendromu)

OHSS (yumurtalık aşırı uyarılma sendromu), tüp bebek ilaçlarına yumurtalıkların aşırı yanıt vermesiyle gelişen bir durumdur. Çoğu zaman hafif seyreder ve kendiliğinden sınırlanır. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar ve kişiye özel tanı ya da tedavi önerisinin yerini tutmaz.

OHSS nedir?

Bu konudaki güncel hasta bilgilendirmelerine göre OHSS, klinik, ultrason ve laboratuvar bulgularının geniş bir yelpazesiyle ortaya çıkan, vücudun tümünü etkileyen aşırı bir yanıttır. Yumurtalıklar büyür ve damarlardan sıvı sızışı nedeniyle karın boşluğunda sıvı birikebilir.

OHSS neden oluşur?

Yumurtalıkları uyarmak için kullanılan gonadotropinlere ve olgunlaşmayı tetikleyen hCG'ye verilen aşırı yanıtla ilişkilidir. Tüp bebeğin yanı sıra ovulasyon indüksiyonu da dahil yardımcı üreme uygulamalarında görülebilir.

OHSS’nin şiddeti nasıl belirlenir?

OHSS; belirtilere, ultrason bulgularına ve laboratuvar sonuçlarına göre hafif, orta, şiddetli ya da kritik olarak sınıflanır. Hangi gruba girdiğinizi ve izlem biçimini hekim belirler.

Kimlerde daha sık görülür?

Güncel kılavuzlara göre risk faktörleri arasında daha önce OHSS geçirmiş olmak, genç yaş, düşük vücut kitle indeksi, polikistik over sendromu (PKOS), yüksek antral folikül sayısı ve yüksek AMH düzeyi yer alır. Uyarım sırasında çok sayıda folikülün gelişmesi ve çok sayıda yumurta toplanması da riskle ilişkilidir. Güncel yumurtalık uyarımı kılavuzları, uyarıma başlamadan önce yüksek yanıt açısından risk değerlendirmesi yapılmasını önerir. Risk faktörü bulunmaması OHSS gelişmeyeceği anlamına gelmez; risk kişiye özgüdür.

Belirtileri nelerdir ve ne zaman başlar?

Karında şişlik ve ağrı, bulantı, kusma, ishal ve kilo artışı bildirilen belirtilerdir. Kötüleşme işaretleri arasında artan karın ağrısı, idrar miktarında azalma, hızlı kilo artışı, karın çevresinin artması ve nefes darlığı sayılır.

OHSS tedavinin erken döneminde ne zaman ortaya çıkabilir?

Yumurtalıkları uyaran ilaçların ardından, tetik ve yumurta toplamadan sonraki günlerde ortaya çıkabilir.

Gebelik oluşunca OHSS başlayabilir veya sürebilir mi?

Gebelik oluşursa tablo daha geç dönemde başlayabilir ya da sürebilir. Bu nedenle olumlu gebelik testinden sonra da belirtiler izlenir.

Uyarım sırasında hafif şişkinlik olağan olabilir mi?

Uyarım nedeniyle yumurtalıklar büyüdüğünden hafif şişlik, karında dolgunluk ve hafif kramp sık yaşanan, beklenen yakınmalardır.

Tanı ve izlem nasıl yapılır?

Tanı; belirtilerinizin değerlendirilmesi, ultrasonda yumurtalıklarınızın ve karın içindeki sıvının görüntülenmesi ve kan testleriyle konur. Hangi tetkiklerin ne sıklıkla yapılacağını hekiminiz, durumunuza göre belirler.

OHSS evde izlenebilir mi, hastane tedavisi ne zaman düşünülür?

Güncel kılavuzlara göre çoğu durumda OHSS kendiliğinden sınırlanır ve hafif ya da orta tablolu kişiler ayaktan tedavi edilebilir. Bu karar hekiminize aittir. Ağrınız kontrol edilemiyorsa, düzenli kontrollere gelemiyorsanız, bulantı nedeniyle yeterli sıvı alamıyorsanız ya da ayaktan izlemeye rağmen belirtileriniz kötüleşiyorsa hastaneye yatış düşünülür. Tedavinin ayrıntısını hekiminiz size göre planlar.

OHSS pıhtılaşma riskini artırır mı?

OHSS, damar içinde pıhtı oluşma (venöz tromboz) riskinde artışla ilişkilidir.

Uyarım planı OHSS riskine göre nasıl ayarlanır?

Riski azaltmaya yönelik stratejileri hekiminiz seçer; hiçbiri riski tümüyle ortadan kaldırmaz. Risk altındaki kişilerin uyarıma başlamadan önce belirlenmesi ve uyarımın kişiye göre ayarlanması önerilir. Güncel kılavuzlara göre OHSS endişesi olduğunda GnRH antagonist protokolü tercih edilebilir ve gonadotropin dozu sizin yumurtalık rezervinize göre ayarlanır.

Olgunlaşma tetiğinin türü neden önemlidir?

Güncel kılavuzlar, OHSS riski olanlarda son olgunlaşma için hCG yerine GnRH agonist tetiğinin ve tüm embriyoların dondurulmasının kullanılmasını önerir; agonist tetik riskli kişilerde ilk tercih olarak sayılır.

Embriyoların dondurulup transferin ertelenmesi neden gündeme gelir?

Tüm embriyoların dondurulup transferin sonraya bırakılması her döngüde uygulanan rutin bir yaklaşım değildir; yüksek OHSS riskinde yeri vardır. Güncel kılavuzlar, OHSS riski yüksek olanlarda geç OHSS'yi en aza indirmek için bu stratejiyi önerir. Erken OHSS için ise dopamin agonisti adı verilen bir ilaç grubu önerilir; hangi ilacın, ne zaman ve hangi sürede kullanılacağına hekiminiz karar verir.

Orta veya şiddetli OHSS gebelik takibini nasıl etkiler?

Güncel kılavuzlara göre orta ya da şiddetli OHSS ile komplike olmuş tüp bebek gebelikleri; düşük, venöz tromboz, gebelik diyabeti, yüksek tansiyonla ilişkili bozukluklar, plasenta dekolmanı, erken doğum ve düşük doğum ağırlığı riskinde artışla ilişkilidir. Bu bir ilişkidir ve her OHSS'li gebelikte bu sorunların yaşanacağı anlamına gelmez. Bu gebelikler yüksek riskli kabul edilir ve yakından izlenir.

OHSS geçirdiyseniz sonraki tedavi nasıl planlanır?

Daha önce OHSS geçirmiş olmanız tekrar riskini artırır; ama sonraki tedavi size göre ayarlanabilir. Planı, geçirdiğiniz tablonun ayrıntılarını bilen hekiminizle birlikte yapmanız gerekir.