Pelvik Taban Bozuklukları ve Değerlendirmesi

Pelvik taban bozuklukları; pelvisi alttan destekleyen kas ve bağ dokusunun zayıflamasına ya da zedelenmesine bağlı olarak ortaya çıkan idrar kaçırma, gaz veya dışkı kaçırma, pelvik organ sarkması ve boşaltım sorunlarını kapsayan geniş bir gruptur. Bu bozukluklar yetişkin kadınlarda yaygındır ve sıklığı yaşla birlikte artar. Yaygın olmaları normal oldukları anlamına gelmez: değerlendirilebilir ve çoğu durumda kademeli bir tedavi yaklaşımıyla yönetebilirsiniz. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; size özel bir tanı veya tedavi önerisi değildir.

Pelvik taban nedir, bozukluk ne demektir?

Pelvik taban; mesanenizi, rahminizi ve rektumunuzu alttan taşıyan, idrar ve dışkı kontrolünde rol oynayan kas, bağ ve bağ dokusu ağıdır. Bu yapı doğum, yaş, hormonal değişiklikler ya da sürekli artan karın içi basıncı gibi etkenlerle zayıfladığında veya fazla gerginleştiğinde işlevi bozulabilir. "Pelvik taban bozukluğu" tek bir hastalığın adı değil, birbiriyle ilişkili birkaç durumun şemsiye adıdır; bu yüzden ilk adım, sizde hangi belirtilerin öne çıktığını netleştirmektir.

İdrar kaçırma nedir, türleri nelerdir?

İdrar kaçırma, istemsiz idrar kaybınızdır. Öksürme, hapşırma, gülme ya da efor sırasında olan biçimine stres tipi denir. Ani ve güçlü idrar yapma isteğiyle birlikte olan biçimine sıkışma tipi denir. İkisi birlikte bulunabilir ve buna karma tip denir. Tipi belirlemek tedavi seçimi için önemlidir.

Gaz veya dışkı kaçırma (anal inkontinans) nedir?

Anal inkontinans, gaz veya dışkınızı isteyerek tutamamanızdır. Utanma yüzünden çoğu kez konuşulmaz; oysa değerlendirilebilen ve tedavi seçenekleri olan bir yakınmadır.

Pelvik organ sarkması nedir?

Mesanenin, rahmin ya da rektumun vajinaya doğru inmesine pelvik organ sarkması denir. Belirtiler arasında vajinada dolgunluk, bir şey sarkıyormuş hissi, bel ya da kasık bölgesinde çekilme ve boşaltım güçlüğü bulunabilir. Her sarkma belirti vermez; belirtisiz hafif durumlarda yalnızca izlem yeterli olabilir.

Boşaltım güçlüğü ve pelvik basınç hissine ne sebep olur?

Mesanenizin ya da bağırsağınızın tam boşalmaması, boşalmak için zorlanmanız ya da pelvik bölgede basınç hissi de bu grupta yer alır. Bu yakınmalar bazen yalnızca kas gerginliğinden kaynaklanabilir. Pelvik taban zayıflığı kadar aşırı gerginlik de yakınmaya yol açabilir; bu yüzden tedaviyi tek bir yönteme indirgemeyiz.

Pelvik taban kas gerginliği ağrıya veya cinsel işlev sorununa yol açar mı?

Evet. Pelvik taban kaslarınızın aşırı gergin olması bazı kişilerde pelvik ağrı, ilişkide ağrı ya da boşaltım güçlüğü olarak kendini gösterebilir. Pelvik ağrı ve cinsel işlev yakınmalarını ayrıca değerlendiririz; kas gerginliği bunlara katkıda bulunabilir.

Pelvik taban yakınmaları günlük yaşamı nasıl etkiler?

Pelvik taban yakınmaları çoğu zaman sosyal yaşamınızı, egzersizinizi, iş hayatınızı ve cinsel ilişkinizi etkiler. Koku, kaçırma ya da sarkma kaygısıyla evden uzak durabilir veya yakınmanızı gizleyebilirsiniz. Bu tepkiler anlaşılırdır ama yardım aramanızı geciktirebilir. Yakınmanızı hekiminizle paylaşmak, hangi tür bozukluğun söz konusu olduğunu belirlemenin ilk adımıdır; çoğu durumda basit ve ameliyatsız yaklaşımlar belirtilerinizi hafifletebilir.

Pelvik taban bozukluğu kimlerde ve neden görülür?

İdrar kaçırma ve sarkmada bilinen risk etkenleri arasında gebelik, vajinal doğum, menopoz, ileri yaş, kabızlık ve ıkınma, kronik öksürük ve fazla kilo sayılır. Yüksek vücut kitle indeksinin, doğum sayısının ve geçirilmiş histerektominin de bu risklerle ilişkili olduğu bilinir.

Menopozda vajinal kuruluk, ağrılı ilişki ve idrar kaçırma gibi yakınmalar görülebilir; vajina duvarındaki incelme dokunun kırılganlığını artırabilir. Bu durumda yakınmalarınızı bir sağlık çalışanıyla konuşmanız önerilir.

Risk etkenlerinin varlığı bozukluğun mutlaka gelişeceği anlamına gelmez; hiçbir risk etkeni olmayan kişilerde de görülebilir. Aynı kişide birden fazla bozukluk bir arada bulunabilir; örneğin idrar kaçırma ile sarkma birlikte görülebilir. Bu yüzden değerlendirme, tek bir yakınmaya değil pelvik bölgenizin bütününe bakar ve öncelikli sorununuzun hangisi olduğunu belirlemeyi amaçlar.

Değerlendirmede öykü ve mesane/bağırsak günlüğü nasıl kullanılır?

Hekim yakınmanızın tipini, ne zaman ortaya çıktığını, günlük yaşamınıza etkisini, doğum öykünüzü ve kullandığınız ilaçları sorar. Mesane ya da bağırsak günlüğü, günlük sıvı alımınızı, idrar sayınızı ve kaçırma anlarınızı kaydettiğiniz bir takip aracıdır; tipi ve tetikleyicileri anlamaya yardımcı olabilir.

Pelvik muayenede neler değerlendirilir?

Pelvik muayenede vajinal dokunuz, sarkmanın varlığı, öksürükle idrar kaçırma bulgusu ve pelvik taban kaslarınızın gücü ve gevşeyebilme yeteneği değerlendirilir. Pelvik taban kas eğitimine başlamadan önce kasınızı doğru biçimde kasıp kasmadığınızın muayeneyle doğrulanması önemlidir; çünkü bazı kişiler kaslarını doğru kasmayabilir.

Hangi ek testler gerekebilir?

İdrar tahlili, ultrason ve gerekli görülürse ürodinami gibi testler seçilmiş durumlarda istenebilir. Hangi testin kimde gerekli olduğuna hekim karar verir; her hastada tüm testler uygulanmaz. Kanlı idrarınız, tekrarlayan enfeksiyonunuz ya da boşaltım bozukluğunuz varsa ek inceleme daha olası hale gelir. Sonuçları tek başına değil, öykünüz ve muayeneyle birlikte yorumlarız.

Tedaviye yaşam tarzı değişiklikleriyle mi başlanır?

Evet. Kadınlarda idrar kaçırma ve pelvik organ sarkmasının yönetimini kademeli olarak yürütürüz; çoğu kişide tedaviye yaşam tarzı ve egzersizle başlarız. Kabızlığı ve ıkınmayı azaltmak, kilonuzu yönetmek, sıvı alımınızı düzenlemek ve mesane eğitimi gibi önlemler tedavinin temelini oluşturur. Sıkışma ya da karma tipte mesane eğitimi ilk tercih edilen yaklaşımlar arasındadır.

Pelvik taban kas eğitimi ve fizyoterapi nasıl uygulanır?

Stres ya da karma tipte idrar kaçırmada ilk tercih, denetimli pelvik taban kas eğitimidir. Kasınızı doğru kasıp kasmadığınızdan emin olmak için bir sağlık profesyonelinin yönlendirmesi önemlidir; kendi başınıza yaptığınız egzersizlerde yanlış kas grubunu çalıştırabilirsiniz. Kaslarınızı aktif biçimde kasamıyorsanız elektriksel uyarı ya da biyofeedback düşünülebilir. Aşırı gerginlik ya da ağrı ile birlikte seyreden durumlarda her egzersiz size uygun olmayabilir; yaklaşımı size göre belirleriz.

Pesser ve ilaçlar ne zaman kullanılır?

Belirti veren pelvik organ sarkmasında pesser (vajinaya yerleştirilen destek aracı) ve pelvik taban kas eğitimi ilk tercih edilen seçeneklerdir. Pesser kullanımında akıntı, kanama ve doku tahrişi görülebilir. İdrar kaçırmada ilaç tedavisini hekim değerlendirmesiyle planlarız; ilaç yan etkileri ve size uygunluğu kişiden kişiye değişir.

Cerrahi ne zaman gündeme gelir?

Cerrahiyi, belirtileriniz günlük yaşamınızı belirgin biçimde etkilediğinde, kademeli tedavi yaklaşımlarından yeterli yarar göremediğinizde ya da bunu tercih ettiğinizde değerlendiririz. Tüm sarkmalar ameliyat gerektirmez. Cerrahinin yararı, riski ve tekrarlama olasılığı kişiden kişiye değişir; sonucu garanti edemeyiz. Yöntem seçimi ayrıntılı değerlendirme ve hekiminizle konuşma gerektirir. Cerrahi sonrasında da pelvik taban kas eğitimini ve yaşam tarzı önlemlerini hekiminizin önerisiyle sürdürebilirsiniz.

Doğum sonrası ve menopozda pelvik taban nasıl değerlendirilir?

Gebelik ve doğum pelvik tabanınızı etkileyen önemli etkenlerdendir. Gebelikte yapılandırılmış pelvik taban kas eğitiminin, gebelikte ve doğum sonrasında idrar kaçırmanın başlamasını önleyebildiği bilinir; halihazırda kaçırmanız varsa yararı gösterilememiştir, dışkı kaçırma için ise net bir kanıt yoktur. Doğumdan sonra süren ya da yeni başlayan yakınmalarınız için muayene zamanlamasını hekiminizle konuşursunuz. Uzun süren ya da günlük yaşamınızı etkileyen belirtileri bekletmeden değerlendirtmeniz uygun olur.

Menopozda doku desteği ve hormonal durumunuz değişir; vajinal kuruluk ve idrar yakınmalarını ayrıca değerlendiririz. Menopoz sonrası vajinal kanamanızı ise kaçırma yakınmasına bağlamadan araştırmanız gerekir.