Ara Kanama, Lekelenme, İlişki Sonrası Kanama

Ara kanama, adet kanaması dışında rahimden gelen kanama ya da lekelenmedir; ilişki sonrası kanama ise cinsel ilişkiden hemen sonra görülen vajinal kanamayı ifade eder. Bu şikâyetlerin çoğu iyi huylu nedenlere bağlıdır; ancak ilişki sonrası kanamanız tek seferlik olsa da, ara kanamanız yeni başlamışsa, uzamışsa ya da tekrarlıyorsa muayene ile değerlendirilmesi gerekir. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır; kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Ara kanama, lekelenme ve ilişki sonrası kanama ne anlama gelir?

• Ara kanama: Adetleriniz arasında görülen kanamadır. Miktarı bazen yalnızca iç çamaşırınızda az bir leke olabilir; buna lekelenme denir.
• Lekelenme: Ped veya tampon gerektirmeyecek kadar hafif kanamadır; rengi kırmızıdan kahverengiye değişebilir.
• İlişki sonrası (kontakt) kanama: Cinsel ilişkiden sonra ya da sırasında, genellikle serviks veya vajinadan kaynaklanan kanamadır.

Tıpta bu durumlar anormal uterin kanama başlığı altında ele alınır; kanamanın sıklığı, süresi, düzeni ve miktarı değerlendirilir. Adetin kendisinin uzaması, sıklaşması veya çok yoğun olması farklı bir şikâyet grubudur ve ayrıca ele alınır.

Ara kanama ve lekelenmenin hormonal ve doğum kontrolüne bağlı nedenleri nelerdir?

Hormonlu doğum kontrol yöntemlerinde (hap, enjeksiyon, implant, hormonlu rahim içi araç) ara kanama ve lekelenme sık görülen bir yan etkidir ve özellikle kullanımın ilk aylarında daha yaygındır. Yumurtlama döneminizdeki hormon değişiklikleri de hafif lekelenmeye yol açabilir. Ancak aynı belirti başka nedenleri de gizleyebilir; bu yüzden yeni başlayan ya da uzayan kanamanızın değerlendirilmesi önerilir. Yöntem kullanırken yeni başlayan, giderek artan veya uzun süren kanamanız, ilişki sonrası kanamanız ya da ağrınız varsa değerlendirme gerekir. Yöntemi kendi kararınızla bırakmayın; değişiklik gerekip gerekmediğine hekiminiz karar verir.

İlişki sonrası kanamanın serviks ve vajina kaynaklı nedenleri nelerdir?

Rahim ağzında (serviks) ektopi adı verilen iyi huylu doku değişiklikleri, servisit, enfeksiyonlar (cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar dahil), polipler ve vajinal tahriş ilişki sonrası kanamaya yol açabilir. Nadiren serviks kanseri ve başka ciddi nedenler de bu şikâyetle ortaya çıkabilir. Bu nedenle ilişki sonrası kanamanız "önemsiz" kabul edilmemeli, ancak korkutucu olarak da değerlendirilmemelidir; çoğu zaman iyi huylu bir nedene bağlıdır. Bu durum sizin davranışınızdan ya da hijyeninizden kaynaklanmaz.

Ara kanama rahim kaynaklı bir nedene bağlı olabilir mi?

Evet. Endometrial polip, miyom, rahim iç tabakasında kalınlaşma (hiperplazi) ve nadiren malign değişiklikler ara kanamaya yol açabilir. Perimenopoz döneminde hormonal dalgalanmalar da kanama düzeninizi değiştirebilir.

Ara kanamada gebelik ihtimali neden ilk değerlendirilir?

Üreme çağındaysanız ve anormal kanamanız varsa, gebelik ihtimali ilk dışlanması gereken nedendir. Gebelikte görülen kanama, düşük tehdidi veya dış gebelik gibi acil durumların habercisi olabilir; bu nedenle gebelik şüphesi varsa gebelik testi yapılmalı ve hekime başvurulmalıdır.

Ara kanamaya yol açabilecek başka nedenler var mı?

Evet. Pıhtılaşma bozuklukları, bazı ilaçlar, tiroid hastalıkları ve diğer sistemik durumlar kanama düzeninizi etkileyebilir.

Ara kanama veya ilişki sonrası kanamada hangi durumlarda doktora başvurulmalı?

Aşağıdaki durumlarda muayene olmanız önerilir:

• İlişkiden sonra görülen kanama: tek seferlik olsa da muayene önerilir; tekrarlıyorsa daha da gecikmeden.
• Adetleriniz arasında yeni başlayan, uzayan veya giderek artan kanama.
• Sürekli kanlı ya da kötü kokulu akıntı.
• Serviks tarama testlerini (Pap/HPV) yaptırmamışsanız, geciktirmişseniz ya da daha önce anormal sonuç almışsanız ve kanamanız varsa.
• Hormonlu yöntem kullanırken yeni başlayan ya da uzayan kanama.
• Menopoz sonrasında herhangi bir kanama veya lekelenme; bu durum gecikmeden değerlendirilmelidir.

Ateş ve pelvik ağrı ile birlikte kanamanız varsa bu, pelvik enfeksiyon belirtisi olabilir.

Değerlendirme sırasında hangi muayene ve testler yapılır?

Değerlendirme, kanamanızın özelliklerini, adet öykünüzü, kullandığınız yöntemleri ve ilaçları sorgulayan ayrıntılı bir öyküyle başlar. Ardından genellikle şu adımlar uygulanır:

• Jinekolojik muayene: Spekulum ile serviks ve vajinanızın dikkatle incelenmesi.
• Gebelik testi: Üreme çağındaysanız gebeliğin dışlanması.
• Smear/HPV testi: Tarama öykünüz yoksa ya da gecikmişse serviks hücre değerlendirmesi.
• Enfeksiyon testleri: Gerekirse klamidya, gonore gibi cinsel yolla bulaşan enfeksiyonların araştırılması.
• Ultrason: Rahim ve yumurtalıklarınızın görüntülenmesi.
• Kan testleri: Kansızlık, tiroid veya pıhtılaşma sorunlarının araştırılması için.
• Biyopsi: Serviksinizin görünümü şüpheli ise kolposkopi veya rahim iç tabakasından örnekleme; yaşınıza ve risk faktörlerinize göre hekiminizin kararıyla.

Smear testi yalnızca serviks hücrelerinizi tarar; normal çıkması kanamanızın tüm nedenlerini dışlamaz. Smear veya HPV sonucunuzun normal olması, ilişki sonrası kanamanızın değerlendirilmesini gereksiz kılmaz.

Tedavi nasıl belirlenir?

Tek bir tedavi yoktur. Hormonal yönteminize bağlı lekelenmede ilaç değişikliği değerlendirilebilir; enfeksiyonda uygun ilaç tedavisi verilir; polip gibi yapısal nedenlerde işlem gerekebilir; yapısal sorun ya da hormonal neden saptanmadığında izlem planlanabilir. Önce nedenin bulunması esastır; kendi kendine ilaç kullanımı kanamanızın nedenini gizleyebilir.

Hangi durumlarda randevu geciktirilmemeli?

• Gecikmeden randevu alın: Menopoz sonrasında kanamanız varsa; ilişki sonrası kanamanız varsa (tek seferlik olsa da); sürekli kanlı veya kötü kokulu akıntınız varsa; tarama testlerinizi yaptırmadıysanız ve kanamanız varsa.

Kanamanın "kendiliğinden geçeceğini" varsaymak yerine değerlendirme yaptırmanız önerilir.