Menopoz ve Menopoza Bağlı Şikâyetler

Menopoz, yumurtalık işlevinin azalması ve östrojen düzeyinin düşmesiyle adetin kalıcı olarak sona ermesidir. Art arda 12 ay adet görülmemesiyle tanımlanır ve çoğu kadında yaklaşık 45-55 yaş arasında görülür; kişiden kişiye değişebilir. Menopoz bir hastalık değildir, doğal bir yaşam evresidir. Yine de belirtileri uykunuzu, ruh halinizi, günlük yaşamınızı ve cinsel yaşamınızı etkileyebilir; bu belirtiler için seçenekler vardır. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; sizin durumunuza özel bir tanı ya da tedavi kararının yerine geçmez.

Menopoz nedir, ne zaman olur?

Menopoz, başka belirgin bir neden olmaksızın art arda 12 ay boyunca adet görülmemesi olarak tanımlanır. Adet kesildikten sonraki döneme postmenopoz denir. Yaş aralığı kişiden kişiye değişir; menopoz sizde daha erken ya da daha geç gelebilir.

Perimenopoz, menopoz ve postmenopoz arasındaki fark nedir?

Menopoza geçiş dönemi çoğunlukla adet düzeninizdeki değişikliklerle başlar ve birkaç yıl sürebilir. Bu dönemde gebelik hâlâ mümkündür; korunma konusunda hekiminize danışmanız uygun olur. Menopoz, adetsizliğin 12 ayı doldurmasıyla kesinleşir; sonrası postmenopoz dönemidir.

Menopoza giden süreçte yumurtalıklarınız östrojen ve progesteron üretimini giderek azaltır. Bu hormonların beyin, damar, kemik, cilt ve genital dokular üzerinde etkisi olduğu için, belirtiler tek bir organla sınırlı kalmaz. Aynı kişide dönem içinde belirtilerin türü ve şiddeti de değişebilir. Bu çeşitlilik yüzünden yakınmalarınızın ne zaman başladığını, ne sıklıkla görüldüğünü ve günlük yaşamınızı nasıl etkilediğini takip etmek değerlendirmeyi kolaylaştırır. Belirtisi hafif olan kişilerin ayrıca bir tedaviye gereksinimi olmayabilir; belirtisi günlük yaşamını etkileyenler için ise seçenekler vardır.

Menopoz her zaman kendiliğinden mi gelişir?

Menopoz çoğu kadında kendiliğinden gelişir. Yumurtalıklarınızın cerrahi olarak alınması, radyoterapi ya da kemoterapi gibi durumlar da menopoza yol açabilir. Bu durumlarda belirtiler daha ani ve daha belirgin başlayabilir; yaklaşım, sizin durumunuza ve nedene göre ayrıca planlanır.

Menopozun belirtileri nelerdir?

Belirtiler kişiden kişiye çok değişir. Bazı kadınlarda yaşam kalitesini belirgin biçimde etkilerken, bazılarında az ya da hiç belirti görülmeyebilir. Sık anılan belirtiler şunlardır:

• Ani başlayan sıcaklık hissi, yüz ve boyunda kızarma, gece terlemesi: Gece terlemeleri uykunuzu bölebilir; buna uykusuzluk, gün içinde yorgunluk ve dikkat dağınıklığı eşlik edebilir.
• Ruh hali dalgalanmaları: Kaygı, çökkünlük ve sinirlilik görülebilir; uykusuzluk ve yaşam değişiklikleri de bu belirtileri etkiler.
• Vajinal kuruluk, yanma, cinsel ilişkide ağrı, sık idrara çıkma ve idrar kaçırma.
• Eklem ve kas ağrıları, cilt ve saçta değişiklikler, kilo dağılımında farklılaşma.

Yaşa bağlı değişiklikler de bu şikâyetlere katkı sağlayabildiği için, her yakınmanızı yalnızca menopoza bağlamamanız gerekir. Ruhsal belirtileriniz şiddetliyse ya da günlük yaşamınızı bozuyorsa hekiminize başvurmalısınız.

Vajinal kuruluk ve idrar şikâyetleri için seçenek var mı?

Evet. Hormon içermeyen nemlendirici ve kayganlaştırıcılardan yerel tedavilere kadar değişen birçok yaklaşım vardır; seçimi hekiminizle birlikte yaparsınız. Menopozdan sonra cinsel yaşamın sona ereceği düşüncesi, yaygın ama yanlış bir inanıştır.

Menopoz sonrasında cinsel yolla bulaşan enfeksiyon riski devam eder mi?

Evet. Menopoz sonrasında gebelik riski ortadan kalkar. Ama cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlar (HIV dahil) menopoz sonrasında da bulaşabilir. Yeni bir partnerle ilişkiye girerseniz, korunma ve tarama konusunu hekiminizle konuşabilirsiniz.

Menopoz nasıl anlaşılır, test gerekir mi?

İleri yaştaki sağlıklı bir kadında tanı, belirtilere ve adet öyküsüne dayanır; rahmi olmayan kişilerde de aynı yaklaşım geçerlidir. Kan testleri her kadında gerekmez; daha genç yaşta menopoz şüphesi gibi özel durumlarda hekiminiz tarafından istenir. Bu testlerin sonucu tek başına bir karar için yeterli olmaz; hormonlu doğum kontrolü kullanıyorsanız yorumlanması da güçleşir.

Menopozun kemik ve kalp-damar sağlığına etkisi nedir?

Menopoz; kemik yoğunluğu kaybı (osteoporoz) ve kırık riskinin artması, kalp-damar korumasının azalması ve pelvik destek dokularının zayıflaması (organ sarkması) ile ilişkilidir. Bu yüzden menopoz, yalnızca sıcak basması dönemi olarak değil, uzun dönemli sağlığın gözden geçirilmesi gereken bir dönem olarak da ele alınmalıdır. Kemik yoğunluğunun ölçülmesi, kan basıncı ve kan yağları gibi kalp-damar risk etkenlerinin izlenmesi, hekiminiz tarafından yaşınıza ve risk durumunuza göre planlanır.

İdrar kaçırma ya da organ sarkması menopozda kaçınılmaz mıdır?

Hayır. Pelvik destek dokularının zayıflaması idrar kaçırma, pelvik basınç hissi ya da organ sarkması olarak kendini gösterebilir. Bu yakınmaları yaşlanmanın kaçınılmaz bir sonucu olarak kabullenmeniz gerekmez; değerlendirilebilir ve çeşitli seçenekleri vardır. Hiçbir yakınmanız olmasa bile, düzenli jinekolojik kontrollerinizi ve hekiminizin önerdiği tarama testlerini menopoz sonrasında da sürdürmelisiniz.

Menopoz şikâyetleri nasıl yönetilir?

Belirtilerinizi azaltmak için hormonal ve hormonal olmayan seçenekler vardır; hangisinin size uygun olduğunu hekiminizle birlikte konuşarak belirlersiniz. Düzenli hareket etmek, sigaradan uzak durmak ve uyku düzeninize dikkat etmek, genel sağlığınız için olduğu kadar kemik ve kalp-damar sağlığınız için de önemlidir. Bu önlemler belirtilerinizin hepsini ortadan kaldırmayabilir; ama diğer seçeneklerle birlikte düşünülür.

Bir belirti günlüğü tutmak, yakınmalarınızın ne zaman ve hangi koşullarda ortaya çıktığını görmeyi kolaylaştırır ve hekim görüşmenize somut bilgiyle gitmenizi sağlar.

Hormon tedavisi menopoz şikâyetleri için uygun bir seçenek midir?

Hormon tedavisi, sıcak basması ve genitoüriner belirtiler için en etkili seçeneklerden biri sayılır ve kemik kaybından korunmaya da katkı sağlar. Yarar-risk dengesi; menopoza yakın dönemde başlanan ve bir engeli olmayan kişilerde genellikle olumlu, daha geç başlandığında ise daha az olumlu olarak değerlendirilir. Tedavinin süresini, türünü ve uygulama yolunu hekiminiz sizin durumunuza göre belirler ve düzenli aralıklarla yeniden değerlendirir. Pıhtılaşma, inme, meme ve rahim iç tabakasıyla ilişkili riskler gibi konular, sizin durumunuza özel bir değerlendirme gerektirir.

Hormon tedavisi kullanamıyorsam ya da istemiyorsam hangi seçenekler var?

Hormon tedavisi kullanamayan ya da kullanmak istemeyen kişiler için bilişsel davranışçı terapi, klinik hipnoz ve bazı reçeteli ilaç grupları seçenekler arasında sayılır. Bunlardan hangisinin uygun olduğu, belirti türünüze ve eşlik eden hastalıklarınıza bağlıdır. İlaçların Türkiye'deki kullanım durumunu ve size uygunluğunu hekiminizle konuşmalısınız.

Bitkisel ürünler ve besin takviyeleri menopoz şikâyetlerine iyi gelir mi?

Hayır, etkili olduklarına dair yeterli kanıt yoktur. "Doğal" diye sunulan ürünlerin de yan etkisi ve ilaç etkileşimi olabilir; kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışmanız gerekir.

Menopozda hekime ne zaman başvurulmalı?

Hekim görüşmenize hazırlanırken son adetinizin tarihini, belirtilerinizin ne zaman ve ne sıklıkla ortaya çıktığını, kullandığınız ilaç ve takviyeleri, ailenizde varsa kemik erimesi, kalp hastalığı ya da meme kanseri öyküsünü not edebilirsiniz. Bu bilgiler, seçeneklerin size göre değerlendirilmesini kolaylaştırır. Hormon tedavisi, hormonal olmayan ilaçlar ve yaşam tarzı önlemleri hakkındaki beklentilerinizi ve tercihlerinizi de hekiminizle paylaşmanız yararlıdır.

Günlük yaşamınızı etkileyen sıcak basması, uyku sorunu, ruh hali değişikliği, kuruluk, ilişkide ağrı ya da idrar yakınmaları için hekiminize başvurmanız yerinde olur. Menopozdan sonra kanama görürseniz, bunu menopozun olağan bir parçası saymamalı, hekiminize bildirmelisiniz.