Jinekolojik ve Transvajinal Ultrasonografi: Ne Zaman Yapılır, Nasıl Yapılır?

Jinekolojik ultrason, pelvis içindeki organlarınızı ses dalgalarıyla görüntüleyen bir inceleme yöntemidir. Transvajinal ultrasonografi, bu görüntülemenin vajinaya yerleştirilen ince bir probla yapılan şeklidir; jinekolojik ultrason ifadesi karından yapılan görüntülemeyi de kapsayan daha genel bir terimdir. Size hangi şikâyette ve hangi yöntemle ultrason yapılacağına hekiminiz, muayene bulgularınıza göre karar verir. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Jinekolojik ultrasonografi nedir, neler değerlendirilir?

Jinekolojik ultrason, ses dalgalarının oluşturduğu görüntülerle pelvis içindeki organlarınızı değerlendirmeye yarar. İyonlaştırıcı ışın kullanılan röntgen ve bilgisayarlı tomografiden farklı bir prensiple çalışır. İnceleme sırasında rahminiz, rahminizin iç tabakası (endometriyum), yumurtalıklarınız ve çevrelerindeki alanlar görüntülenir; rahim ve yumurtalıklarınızın boyutu, yapısı ve olası kistik ya da katı oluşumlar bu şekilde izlenebilir. Bu incelemenin kapsamı, güncel tıbbi uygulama standartlarıyla tanımlanmıştır.

Ultrason her şeyi gösterir mi, sınırları nedir?

Hayır. Ultrason her şeyi göstermez ve tek başına kesin tanı koymayabilir. Bazı durumlarda ek görüntüleme, laboratuvar testi veya doku incelemesi gerekebilir. Ultrasonda bir bulgunun görülmesi, tedavi gerektiği anlamına gelmez; yorum, muayeneniz ve şikâyetinizle birlikte yapılır.

Karından ve transvajinal ultrason arasındaki fark nedir, hangisi seçilir?

Karından (transabdominal) yaklaşımda prob karın ön duvarınıza yerleştirilir; görüntünün kalitesi hazırlık durumunuzdan ve yapınızdan etkilenebilir. Hazırlık gereksinimini hekiminiz ya da görüntüleme birimi size ayrıca bildirir; bu bilgiye uymanız yeterlidir. Transvajinal yaklaşımda ise ince, uzun bir prob koruyucu bir kılıfla vajinaya yerleştirilir. Prob pelvik organlarınıza yakın olduğu için bazı değerlendirmelerde ayrıntıyı artırabilir; bu, her durumda tercih edilmesi gerektiği anlamına gelmez. Hangi yöntemin seçileceği şikâyetinize, muayene bulgularınıza, durumunuza ve ilişki öykünüze göre belirlenir. Bazı değerlendirmelerde iki yaklaşım birbirini tamamlamak üzere birlikte kullanılabilir. Kararı hekiminiz verir ve işlemden önce yöntemi size anlatır.

Ultrason ne zaman istenir?

Adet düzensizliği, anormal kanama, pelvik ağrı, muayenede ele gelen kitle şüphesi ya da gebelik değerlendirmesi gibi durumlarda ultrason, muayenenizi tamamlayan bir adım olabilir. Hangi durumda ultrason gerektiği kişiye göre belirlenir; her şikâyette ultrason gerekmez.

Belirtim yokken yumurtalık kanseri taraması için ultrason yaptırmalı mıyım?

Hayır. Güncel tıbbi görüşe göre, belirtisi olmayan kadınlarda yumurtalık kanseri taraması amacıyla transvajinal ultrason ve CA-125 testi önerilmez. Bunun nedeni, bu testlerin ölümleri azalttığına dair bir kanıt olmaması; üstelik bu testler yanlış pozitif sonuçlarla gereksiz ek tetkik veya ameliyata yol açabilir. Kalıtsal bir kanser sendromunuz varsa durum farklıdır; aile öykünüz varsa hekiminizle konuşmanız uygundur. Bu yüzden yıllık rutin ultrasonu bir güvence olarak görmemelisiniz.

Transvajinal ultrasona nasıl hazırlanmalısınız?

Hazırlık, yönteme, şikâyetinize ve randevu merkezinin talimatına göre değişir. Randevu sırasında, işlem için özel bir hazırlık gerekip gerekmediğini ve adet döneminde yapılıp yapılamayacağını sorabilirsiniz. Son adet tarihinizi, olası gebelik durumunuzu ve lateks gibi maddelere alerjinizi önceden bildirin.

İşlem sırasında neler olur, mahremiyetiniz nasıl korunur?

Gerekirse giysilerinizin bir kısmını çıkarmanız istenir ve örtülürsünüz. İşlemden önce ne yapılacağı size anlatılır. Transvajinal ultrasonda prob kılıfla ve jelle uygulanır. Birçok kişi hafif bir basınç ya da rahatsızlık hissi tarif eder; ağrı hissederseniz bunu söyleyebilir ve işlemin durdurulmasını isteyebilirsiniz. Rıza ve mahremiyet hakkınız vardır. Probun koruyucu kılıfla kullanılması ve işlem sonrası temizliği genel bir uygulamadır. Yanınızda bir refakatçi bulunmasını isteyip istemediğinizi randevu öncesinde konuşabilirsiniz.

Hiç cinsel ilişkiniz olmadıysa ultrason nasıl yapılır?

İlişki öykünüz yoksa yöntem, tercihiniz ve rızanız da dikkate alınarak hekiminizle birlikte belirlenir; karından yaklaşım bir örnektir. Yöntem değişecekse bu önceden size anlatılır. Zar bütünlüğünü değerlendirmek ultrasonun ya da jinekolojik muayenenin amacı değildir; bu tür talepler genel olarak tıbbi amaç taşımaz. Konuyla ilgili endişenizi işlemden önce hekiminize açıkça iletebilirsiniz.

Ultrason güvenli midir?

Tanısal ultrason, ses dalgaları kullandığı için iyonlaştırıcı ışın içermez. Doğrulanmış bir olumsuz etki bildirilmemiş olsa da, biyolojik etki riskinin tamamen sıfır olduğu söylenemez; bu yüzden ultrasonun yalnızca gerektiği kadar ve gerektiği sürede kullanılması önerilir. Lateks alerjiniz varsa işlemden önce bunu söylemeniz önemlidir.

Sonuçlar nasıl okunur, sonraki adım nedir?

Ultrason raporu, tek başına değil muayeneniz ve şikâyetlerinizle birlikte değerlendirilir. Raporda bir kist, miyom ya da polip tanımlanması otomatik olarak tedavi gerektirdiği anlamına gelmez. Bazı durumlarda kısa süre sonra yinelenen bir inceleme, ek görüntüleme ya da başka testler istenebilir. Rapordaki ifadelerin ne anlama geldiğini hekiminize sorabilirsiniz.