Dismenore (Ağrılı Adet)

Dismenore, adet sırasında veya öncesinde hissettiğiniz, kramp tarzındaki alt karın ağrısının tıbbi adıdır. Halk arasında "ağrılı adet" ya da "adet sancısı" da denir. Çoğu kişide bu ağrının altında başka bir hastalık yoktur ve ağrı tedaviyle hafifler. Ama ağrı günlük yaşamınızı, okulunuzu ya da işinizi etkiliyorsa veya zamanla değişiyorsa, bunu bir hekimle konuşmanız gerekir. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; size özel bir tanı ya da tedavi önerisi değildir.

Dismenore nedir?

Dismenoreyi iki grupta inceleyebiliriz. Ayrımı, ağrının altında yapısal ya da hastalığa bağlı bir neden olup olmaması belirler.

Primer dismenore

Primer dismenorede pelvik organlarda ağrıyı açıklayan bir hastalık yoktur. Ağrı genellikle adet kanamasıyla birlikte başlar ve ergenlik döneminde ortaya çıkabilir. Ergenlerde görülen adet ağrısının büyük bölümü bu gruba girer. Hekim bu tabloyu çoğunlukla öykünüzü dinleyerek ve sizi muayene ederek tanır.

Sekonder dismenore

Sekonder dismenore, endometriozis (çikolata kisti hastalığı) gibi altta yatan bir pelvik duruma bağlı adet ağrısıdır. Ergenlerde sekonder dismenorenin başlıca nedenlerinden biri endometriozistir. Ağrınız ilk basamak tedavilere rağmen belirgin biçimde sürüyorsa, hekiminiz bu olasılığı da değerlendirir. Ağrının varlığı tek başına bir hastalığın kanıtı değildir; değerlendirmeyi hekim yapar.

Dismenorenin belirtileri nelerdir, normal adet ağrısından farkı ne olur?

Tipik belirti, alt karında kramp tarzı ağrıdır; bu ağrı belinize ve bacaklarınıza yayılabilir. Bazı kişilerde bulantı, baş ağrısı, halsizlik ya da ishal de eşlik edebilir. Adet öncesindeki günlerde ortaya çıkan ruh hali ve beden belirtileri ayrı bir konudur, onu başka bir bölümde ele alıyoruz.

Hafif ya da orta düzeyde ağrı birçok kişide görülür. Ama aşağıdaki durumlarda değerlendirme gerekebilir:

• Ağrı günlük işlerinizi, okulunuzu veya çalışmanızı belirgin biçimde aksatıyorsa
• Ağrı kesiciler yeterince işe yaramıyorsa
• Ağrı yıllar içinde giderek artıyorsa ya da bildiğiniz ağrıdan farklı bir hal alıyorsa
• Adet dışı günlerde de ağrınız varsa, cinsel ilişkide ağrı duyuyorsanız ya da kanamanız çok yoğunsa

Adet kanamasının miktarı ve düzeniyle ilgili şikayetler ayrı bir değerlendirme konusudur; ağrınıza yoğun kanama da eşlik ediyorsa bunu hekiminize söylemeniz yararlı olur.

Dismenorenin olası nedenleri nelerdir?

Primer dismenorede ağrının, rahim kasının adet sırasındaki kasılmalarından ve bu sırada salgılanan bazı kimyasal maddelerden kaynaklandığı düşünülür. Bu yüzden bazı ağrı kesiciler etkili olabilir. Kişiden kişiye neden bu kadar farklı şiddette ağrı olduğu tam olarak bilinmiyor.

Sekonder dismenorede ise rahim ve yumurtalıklarla ilgili durumlar, endometriozis ve diğer pelvik hastalıklar akla gelir. Ama bu, her adet ağrısının bir hastalığa işaret ettiği anlamına gelmez.

Ne zaman jinekolog değerlendirmesi gerekir?

Şu durumlarda bir kadın hastalıkları ve doğum uzmanına başvurmanız uygun olur:

• Ağrı kesicilere ve destekleyici önlemlere rağmen ağrı yaşamınızı belirgin biçimde etkiliyorsa
• Ağrı ilk kez yetişkinlikte başladıysa ya da zamanla artıyorsa
• Adet dışında da ağrınız varsa, cinsel ilişkide ağrı duyuyorsanız ya da kanamanız çok yoğun veya düzensizse
• Gebelik olasılığınız varsa
• Şikayetiniz birkaç ay boyunca ilk basamak tedaviyle yeterince düzelmediyse

Ergen bir çocuğunuzun velisiyseniz, ağrının okula devamı engellemesi başvuru için yeterli bir nedendir.

Dismenore nasıl değerlendirilir?

Değerlendirme, ağrınızın ne zaman başladığını, adetle ilişkisini, şiddetini ve eşlik eden belirtileri soran ayrıntılı bir görüşmeyle başlar. Anlattıklarınız primer dismenoreyi düşündürüyorsa ve şikayetleriniz tipikse, hekim ek tetkik yapmadan tedaviye başlayıp yanıtınızı izleyebilir. Yanıt yetersiz kalırsa ya da anlattıklarınız farklı bir nedeni düşündürürse, muayene ve ultrasonografi gibi görüntüleme yöntemleri devreye girer. Ultrasonun karından mı yoksa vajinal yoldan mı yapılacağına hekim, sizin durumunuza göre karar verir. Muayenenin kapsamını da yaşınıza ve şikayetinize göre hekiminizle birlikte belirlersiniz.

Dismenore nasıl tedavi edilir?

Tedavi, ağrınızın tipine ve durumunuza göre belirlenir. Aşağıda anlatılanlar genel bir çerçevedir; ilaç seçimi, doz ve süre hekim kararıdır.

Ağrı kesiciler (NSAİİ)

Nonsteroid antiinflamatuvar ilaçlar (NSAİİ), primer dismenore tedavisinin temelini oluşturur. Kullanım zamanını ve süresini hekiminiz ya da eczacınız önerir. Mide ve bağırsak rahatsızlığınız, böbrek sorununuz, astım veya alerji öykünüz, kanama bozukluğunuz varsa ya da gebeyseniz bu ilaçlar size uygun olmayabilir. Bu yüzden kullanmadan önce hekiminize ya da eczacınıza danışmalısınız.

Hormonal yöntemler

Birleşik oral kontraseptifler, levonorgestrel içeren rahim içi sistem ve implant gibi hormonal yöntemler adet ağrısında etkili seçenekler arasındadır. Genellikle ağrı kesiciler yeterli gelmediğinde ya da aynı zamanda gebelikten korunmak istediğinizde gündeme gelir. Pıhtılaşma riskiniz varsa veya auralı migren geçiriyorsanız bazı hormonal yöntemler size uygun olmayabilir; seçimi hekiminiz sizinle birlikte yapar.

Destekleyici ve ilaç dışı yaklaşımlar

Karnınıza sıcak uygulamak, düzenli hareket etmek ve dinlenmek çoğu kişiye iyi gelir. Bitkisel ürün ve takviyelerin etkisi yeterince kanıtlanmış değildir; bunları kullanmadan önce hekiminize danışın.

Sekonder nedenin tedavisi

Altta yatan bir neden bulunursa tedavi o nedene yönelik olur. Bu durumda ilaç tedavisini ya da gerekirse cerrahi seçenekleri hekiminizle birlikte değerlendirirsiniz.

Adet ağrısı doğurganlığımı etkiler mi?

Sekonder dismenoreye yol açan bazı hastalıklar doğurganlığınızı etkileyebilir. Bu yüzden gebelik planınız varsa ve ağrınız belirginse, değerlendirilmeniz önemlidir. Hormonal yöntemler ve gebelik planınız konusunu hekiminizle konuşabilirsiniz.