Azospermi (Obstrüktif / Nonobstrüktif)

Azospermi, ejakülatta, yani boşalma sırasında gelen sıvıda sperm saptanamaması durumudur. Bu sonuç büyük kaygı yaratabilir; ama azospermi tek bir hastalık değildir, birbirinden çok farklı nedenlerin ortak sonucudur. Seçenekler tipe, nedene ve durumunuza göre değişir. Aşağıdaki bilgiler genel bir çerçeve sunar; size özel tanı ya da tedavi önerisinin yerini tutmaz.

Azospermi nedir?

Sperm testislerde üretilir ve oradan sperm yolları denen kanallar üzerinden dışarıya taşınır. Bu zincirin herhangi bir halkasında bir sorun olursa ejakülatta sperm görülmeyebilir. Tanı, laboratuvarda yapılan semen analizine dayanır ve tek bir örnekle kesinleştirilmez: ilk analiz anormalse ardışık analizlerle doğrulanır.

Ejakülatta sperm bulunmaması ile testiste sperm üretiminin hiç olmaması aynı şey değildir; bu fark, tipi ve seçenekleri belirleyen asıl noktadır.

Azospermi hangi tiplere ayrılır?

Azospermi iki ana gruba ayrılır. Ayrım, sorunun spermin taşınmasında mı yoksa üretiminde mi olduğuna dayanır.

Tıkanıklığa bağlı azospermi ne demektir?

Bu tipte sperm testislerde üretilir ama yoldaki bir engel nedeniyle ejakülata ulaşamaz. Engel, sperm yollarının farklı noktalarında olabilir: spermi taşıyan kanalda ya da onun bağlantı noktalarında tıkanıklık, geçirilmiş bir enfeksiyon veya cerrahi sonrası oluşan darlık, doğuştan bir kanalın hiç bulunmaması gibi. Bu grupta sorun üretimde değil taşımadadır; bu yüzden onarım veya sperm elde etme gibi seçenekler öne çıkar.

Üretim sorununa bağlı azospermi ne demektir?

Bu tipte sorun testislerin yeterli sperm üretememesidir. Üretim hiç olmayabilir ya da çok sınırlı düzeyde olabilir. Nedenler arasında doğuştan ya da genetik durumlar, hormonal bozukluklar, geçirilmiş testis hasarı ve kanser tedavileri sayılır. Bu tipte tablo daha karmaşıktır ve seçenekler nedene göre belirlenir.

Azosperminin nedenleri neler olabilir?

Nedenler geniş bir yelpazededir. Tıkanıklığa yol açan enfeksiyon veya cerrahi öyküsü, doğuştan yapısal farklılıklar, hormon dengesini bozan durumlar, genetik değişiklikler, testis hasarı ve sperm üretimini etkileyen kanser tedavileri başlıca gruplardır. Bazı erkeklerde ayrıntılı değerlendirmeye rağmen neden bulunamayabilir. Nedenin bulunamaması, sorunun önemsiz olduğu ya da çözümün olmadığı anlamına gelmez.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Bu konudaki kılavuzlar, azospermide öykü ve muayeneyi, hormon profilini, skrotal ultrasonografiyi ve genetik incelemeyi kapsayan bütüncül bir değerlendirme önerir. Alt sperm yollarında tıkanıklıktan şüphelenilirse bu bölgeyi gösteren ek bir görüntüleme de önerilir.

Hormon testlerinde FSH, LH ve testosteron gibi değerlere bakılır. Bu değerler, testislerinizin üretim kapasitesi ile beynin gönderdiği hormon sinyalleri arasındaki dengeyi gösterir ve tipi ayırt etmede yol gösterir. Muayenede testislerin büyüklüğüne ve sperm yollarına bakılır. Hekim ayrıca geçirilmiş enfeksiyonları, ameliyatları, çocukluk çağı testis öykünüzü ve kanser tedavilerini sorar.

Bir test tek başına tipi kesinleştirmez; bulgular birlikte yorumlanır. Anabolik steroid veya testosteron içeren ilaçlar sperm üretimini baskılayabilir; kullanıyorsanız bunu hekiminize söyleyin ve bu ilaçları hekime danışmadan başlamayın ya da bırakmayın.

Genetik değerlendirme neden önemlidir?

Azospermisi olan erkeklerde sorunun arkasında bazen genetik bir etken bulunur. Bu konudaki kılavuzlar, azospermi ve ağır sperm azlığında kromozom analizi ve genetik danışmanlık önerir. Duruma göre, belirli genetik bölge kayıplarını ve bazı doğuştan yapısal durumlara bağlı genetik değişiklikleri arayan testler de gündeme gelebilir. Hangi incelemenin yapılacağını hekim, semen sonucuna, hormon bulgularına ve muayeneye göre seçer.

Bu inceleme birkaç nedenle önemlidir. Birincisi, bulgu nedeni açıklayabilir. İkincisi, bazı genetik bulgular sperm elde etme girişiminin sonucunu etkileyebileceğinden bu inceleme, girişim kararından önce yapılır. Üçüncüsü, genetik bir bulgu çocuğa aktarılabilir; bu nedenle yardımcı üreme tedavisine başlamadan önce genetik danışmanlık önerilir. Danışmanlıkta çift, bulgunun çocuğa nasıl yansıyabileceğini ve hangi seçeneklerin açık olduğunu konuşabilir.

Tedavi seçenekleri neye göre belirlenir?

Seçenekler tipe ve nedene göre değişir. Hangisinin uygun olduğuna, çiftin durumu ve kadının yaşı ile yumurtalık rezervi de dikkate alınarak hekim karar verir.

Tıkanıklık veya hormonal bir neden varsa ne yapılabilir?

Tıkanıklığa bağlı azospermide, tıkanıklık onarılabilir bir düzeydeyse mikrocerrahi onarım düşünülür. Kadının yumurtalık rezervi iyiyse onarım önerilir. Onarımın mümkün olmadığı, kadının rezervinin sınırlı olduğu ya da çiftin doğrudan yardımcı üreme tedavisini tercih ettiği durumlarda sperm elde etme yoluna gidilir.

Üretim sorununa bağlı azospermide, neden hormonalsa hormon tedavisi sperm üretimini destekleyebilir. Beyinden gelen hormon sinyalinin eksik olduğu durumlar buna örnektir. Nedeni bulunamayan üretim sorununda ise ilaçla yapılan tedavilerin yararına ilişkin veriler sınırlıdır.

Ejakülatta sperm yoksa yardımcı üreme tedavisi yapılabilir mi?

Ejakülatta sperm yoksa, testisten ya da sperm yollarından sperm elde etme yolu gündeme gelebilir. Elde edilen sperm, laboratuvarda tek bir sperm hücresinin doğrudan yumurtaya verildiği mikroenjeksiyon yöntemiyle kullanılır. İşlemin ne zaman, nasıl ve hangi risklerle uygulanacağını, işlemi yapacak hekiminizle ayrıntılı konuşursunuz. Sperm bulunup bulunamayacağı, klinik ve hormonal bulgularla güvenilir şekilde önceden öngörülemez.

Değerlendirmede genel sağlığınıza neden bakılır?

Sperm sorunu bazen vücudun genel sağlığıyla ilişkili bir durumun işareti olabilir. Bu konudaki kılavuzlar, infertil erkeklere genel sağlık konusunda danışmanlık verilmesini ve testis kanseri riski nedeniyle skrotal ultrasonografi yapılmasını önerir. Bu yüzden azospermi değerlendirmesi sadece sperm yokluğuna odaklanmaz; hormon dengesi, genetik durum ve testis sağlığı da gözden geçirilir.

Kadının yaşı ilerliyorsa değerlendirmenin gecikmesi çiftin toplam sürecini uzatabilir. Obezite, hareketsizlik, sigara ve aşırı alkolün sperm kalitesini olumsuz etkileyebildiği bilindiği için bu alanlarda düzenleme yapmak genel sağlık açısından önerilir.