Kadın İnfertilitesi

Kadın infertilitesi, düzenli korunmasız cinsel ilişkiye rağmen bir yıl ya da daha uzun sürede gebelik elde edilememesi durumunda, nedenin kadına ait etkenlerde aranmasıdır. Bu durum bir kusur ya da suçlanacak bir eksiklik değildir; yumurtlama, yumurtalık rezervi, tüpler, rahim ve rahim ağzı gibi birden fazla alanı ilgilendirebilen tıbbi bir durumdur. Güncel verilere göre yaklaşık altı kişiden biri yaşamı boyunca infertilite yaşar. Aşağıdaki bilgiler size genel bir harita çizer; size özel tanı ya da tedavi önerisinin yerini tutmaz.

Kadın infertilitesi nedir?

İnfertilite, düzenli korunmasız ilişkiye rağmen bir yıl ya da daha uzun sürede klinik gebelik elde edilememesiyle tanımlanan bir üreme sistemi durumudur. Bu süre dolmadan da hekime başvurabilirsiniz.

Birincil ve ikincil infertilite arasındaki fark nedir?

Hiç gebelik elde edememişseniz birincil, daha önce en az bir gebelik yaşadıysanız ikincil infertiliteden söz edilir. Önceki gebeliğinizin nasıl sonuçlandığı (doğum, düşük ya da dış gebelik) bu ayrımı değiştirmez; ama nedeni ararken önemli bir bilgidir.

Ne zaman bir hekime başvurulmalı?

Yaşınız üreme sonuçlarında önemli bir etkendir; yaş ilerledikçe şans azalır ve zaman, tedavi seçiminde daha belirleyici olur. Bu yüzden yaşınız ilerlediyse değerlendirmeye daha erken başlamanız iyi olur. Adetiniz düzensizse, adet görmüyorsanız, daha önce pelvik enfeksiyon, endometriozis ya da rahim ve yumurtalık ameliyatı geçirdiyseniz bir yıl dolmasını beklemeden hekime başvurabilirsiniz. Başvuru zamanı kişiden kişiye değişir; kararsızsanız erken danışmak güvenli taraftır.

Kadın infertilitesinin nedenleri nelerdir?

Nedenler genel olarak birkaç alanda toplanır:

• Yumurtlama bozuklukları: Polikistik over sendromu, prolaktin yüksekliği, tiroid hastalıkları ve hipotalamusa bağlı düzensizlikler yumurtanın düzenli oluşmasını engelleyebilir.
• Yumurtalık rezervi: Yaş ilerledikçe yumurtalık rezerviniz azalır ve yumurtalarınızın niteliği değişir; bu, erken menopoz ya da yumurtalık yetmezliğinde daha erken yaşlarda da görülebilir.
• Tüpler ve pelvis: Fallop tüplerinin tıkalı ya da hasarlı olması, pelvik enfeksiyonlar, önceki ameliyatlar veya endometriozisle ilişkili yapışıklıklar yumurta ile spermin buluşmasını güçleştirebilir.
• Rahim ve rahim ağzı: Miyom, polip, rahim içi yapışıklık ve doğuştan septum gibi yapısal sorunlar ile rahim ağzına ait etkenler yerleşmeyi ve gebeliğin sürmesini etkileyebilir.
• Endometriozis: Bazı kadınlarda infertilitede rol oynar; ayrıntısı hekim değerlendirmesiyle netleşir.
• Genel etkenler: Kilonuz (düşük ya da yüksek), sigara ve genel sağlık durumunuz da doğurganlığı etkileyebilir.

Her etkenin payı kişiden kişiye değişir.

Değerlendirme nasıl yapılır?

Değerlendirme sizi tek başına değil, çifti birlikte ele alır. Erkek faktörü de en baştan değerlendirilir; infertilite yalnızca kadına bağlanmaz.

İlk görüşmede ve muayenede neler olur?

Hekiminiz adet düzeninizi, önceki gebeliklerinizi, geçirdiğiniz enfeksiyon ve ameliyatları, kullandığınız ilaçları ve kronik hastalıklarınızı sorar. Jinekolojik muayene ve gerekirse ultrasonla rahminizin ve yumurtalıklarınızın yapısına bakılır.

Yumurtlama nasıl değerlendirilir?

Yumurtlayıp yumurtlamadığınız, adet döngünüze bağlı hormon ölçümleri ve ultrasonla araştırılır. Düzensizlik varsa yumurtlamayı yöneten hormon sistemini değerlendiren kan testleri yapılabilir.

Yumurtalık rezervi nasıl değerlendirilir?

Yumurtalıklarınızda kalan yumurta stokuna ilişkin fikir veren kan ve ultrason testleri vardır. Yaşınız da değerlendirmede göz önünde tutulur; hangi testin yapılacağına hekiminiz karar verir. Bu testlerin sonuçları tek başına gebelik şansınızı söylemez, tedavi planlamasına bilgi verir.

Eşim de değerlendirilir mi?

Evet. Erkek partnerde sperm analizi ve gerektiğinde ek inceleme yapılır. Sizde bulgu ne olursa olsun, erkek faktörünün dışlanması planlamanın bir parçasıdır. Her iki tarafta da sorun saptanabilir; bu durumda tedavi birlikte planlanır.

Tüpler ve rahim nasıl görüntülenir?

Tüplerinizin açık olup olmadığı ve rahim boşluğunuzun durumu, uygun görüntüleme yöntemleriyle değerlendirilir. Hangi yöntemin seçileceği öykünüze ve ilk bulgulara bağlıdır.

Yaş infertiliteyi nasıl etkiler?

Doğuştan belirli sayıda yumurtayla doğarsınız ve bu sayı yaşla azalır. Yaş ilerledikçe yalnızca yumurtaların sayısı değil, niteliği de değişir; bu da gebeliğin oluşmasını ve sürmesini güçleştirir. Yaşın etkisi kişiden kişiye değişir; yaş ilerledikçe değerlendirmeye daha erken başlanır. Yumurtalık rezervi testleri de yaşınızın yerini tutmaz; yalnızca planlamaya yardımcı olur.

Tedavi seçenekleri nelerdir?

Tedavi; nedene, yaşınıza, infertilitenin süresine ve önceki tedavilerinize göre planlanır. Her çift için tek bir sıra yoktur. Genel çerçevede seçenekler şunlardır: yaşam tarzı düzenlemeleri, ilaçla yumurtlama desteği, bazı yapısal sorunlarda ameliyat, rahim içine sperm bırakılan aşılama ve laboratuvarda döllenmenin yapıldığı tüp bebek tedavisi.

Güncel kılavuzlar, tedavi yolunun nedene ve yaşa göre değiştiğini gösteriyor; örneğin tüp hastalığında hafif bir tablo ile ağır bir tablo, genç yaş ile ileri yaş farklı yaklaşımlar gerektirebilir. Genel olarak yumurtlama bozukluklarında önce ilaçla yumurtlamayı desteklemek gündeme gelir. Yapısal rahim sorunlarında ameliyat bazı durumlarda düşünülebilir, ama her bulgu için gerekmez. Tüpleriniz ileri düzeyde hasarlıysa ya da diğer yöntemlerden sonuç alınamadıysa tüp bebek daha çok gündeme gelir. Yaşam tarzı düzenlemeleri bu seçeneklerin hepsine eşlik eder.

Bu seçeneklerden hangisinin, hangi sırayla ve ne zaman gündeme geleceğine hekiminiz, tüm tetkik sonuçlarınızı bir bütün olarak değerlendirerek karar verir. Tüp bebeğe yardımcı olduğu öne sürülen ek işlemlerin büyük bölümünün rutin kullanımı güncel değerlendirmelerde önerilmiyor; bir uygulamanın kanıtını hekiminize sormanız iyi olur.

Değerlendirme tamamlandığında ne olur?

Tetkikleriniz tamamlandığında hekiminiz bulguları birlikte yorumlar: yumurtlamanızın düzenli olup olmadığı, rezervinizin yaşa göre durumu, tüplerinizin ve rahminizin yapısı ve erkek faktörü bir araya getirilir. Bazı çiftlerde tek bir neden öne çıkar, bazılarında birden fazla etken bir arada bulunur. Tedavi önerisi bu bütünden çıkar. Her tetkikin ve her tedavinin neden önerildiğini, alternatiflerini ve olası risklerini sormanız yerinde olur.

Yaşam tarzı değişiklikleri infertiliteyi ortadan kaldırır mı?

Hayır, her zaman değil. Kilonuzu hedef aralıkta tutmak, sigarayı bırakmak ve kronik hastalıklarınızı kontrol altında tutmak genel sağlığınızı destekler. Ama yaşam tarzı değişikliği tek başına her nedeni ortadan kaldırmaz ve tıbbi değerlendirmenin yerini almaz.

İnfertilitenin duygusal yükü nasıl yönetilir?

İnfertilite aylar süren bir bekleme ve belirsizlik dönemi olduğundan kaygı, üzüntü ve çiftler arasında gerginlik yaygındır. Bu duyguları yaşamanız olağandır. Süreç boyunca eşinizle açık iletişim kurmak, güvendiğiniz yakınlarınızdan ve gerektiğinde ruh sağlığı uzmanlarından destek almak yardımcı olabilir. Ağır bir sıkıntı ya da umutsuzluk hissi sürüyorsa bir ruh sağlığı uzmanına başvurmanız iyi olur.

Değerlendirme ve tedavinin riskleri var mıdır?

Evet. Değerlendirme ve tedavi sırasında kullanılan yöntemlerin kendi riskleri vardır; görüntüleme ve ameliyatların da işleme özgü riskleri bulunur. Başlıca olasılıklar şunlardır:

• Çoğul gebelik: İlaçla yumurtlama uyarımında olasılığı bulunur.
• Pıhtılaşma (tromboz): Hormon ilaçları kullanırken nadiren de olsa görülebilir.
• Dış gebelik: Tüp hastalığı ve geçirilmiş pelvik enfeksiyon öyküsü olanlarda gebelik oluştuğunda gündeme gelebilir.