Rahim Ağzı Hastalıkları ve HPV Enfeksiyonu

Rahim ağzı (serviks), rahmin vajinaya açılan alt ucudur. Rahim ağzı hastalıkları geniş bir gruptur: iltihaplar, iyi huylu oluşumlar, prekanser (kansere dönüşebilen) hücre değişiklikleri ve kanser bu grubun içindedir. Bu sorunların merkezinde HPV (insan papilloma virüsü) enfeksiyonu yer alır. HPV çok yaygın bir virüstür; çoğu zaman belirti vermez ve bağışıklık sisteminiz onu genellikle kendiliğinden temizler. Sorun, bazı yüksek riskli virüs tiplerinin vücutta uzun süre kalıcı olmasıyla başlar. Aşağıdaki bilgiler genel bir harita sunar; sizin durumunuza özel bir tanı ya da tedavi kararının yerine geçmez.

Rahim ağzı nedir, hangi sorunlar görülür?

Serviks, rahmin alt kısmındaki dokudur ve rahim boşluğu ile vajina arasında bir geçit oluşturur. Muayenede spekulumla görülebildiği için tarama ve örnek alma işlemleri buradan yapılır. Rahim ağzındaki sorunların bir kısmı zararsızdır ve kendiliğinden geçer, bir kısmı ise izlem ya da tedavi ister.

Servisit (rahim ağzı iltihabı), ektropiyon ("erozyon") ve nabothi kisti nedir?

Servisit, rahim ağzının iltihabıdır. Akıntı, cinsel ilişki sonrası hafif kanama ya da ağrılı ilişki şeklinde ortaya çıkabilir; bazen hiçbir belirti vermez. Nedeni bir enfeksiyon olabilir, basit bir tahriş de olabilir. Hekiminiz nedeni muayeneyle ve gerekirse laboratuvar testleriyle araştırır.

Ektropiyon, rahim ağzının iç yüzeyindeki hücrelerin dışa doğru taşmasıyla oluşan kırmızı ve hassas bir görünümdür. Halk arasında "erozyon" ya da "rahim ağzında yara" denilen görünüm çoğunlukla budur. Kendi başına kanser belirtisi değildir, ama aynı görünüme başka durumlar da yol açabileceği için değerlendirmeyi hekiminiz yapmalıdır.

Nabothi kisti, rahim ağzındaki bezlerin ağzı kapandığında oluşan küçük, sıvı dolu keseciklerdir. Genellikle bir şikâyete neden olmaz ve başka bir muayene sırasında rastlantıyla fark edilir.

Rahim ağzı polipi nedir, belirti verir mi?

Rahim ağzı polipi, serviksin yüzeyinden ya da kanalından büyüyen, yumuşak ve genellikle iyi huylu bir oluşumdur. Adet aralarında kanama, ilişki sonrası kanama ya da akıntıya yol açabilir; hiç belirti vermeyebilir de. Polip genellikle muayene sırasında fark edilir. Çıkarıldığında dokusu patoloji incelemesine gönderilir.

Prekanser lezyonlar ve rahim ağzı kanseri nedir?

Prekanser lezyonlar, rahim ağzı hücrelerinde görülen ve genellikle kalıcı, yüksek riskli HPV enfeksiyonuyla ilişkili değişikliklerdir; kanser değildir. Ancak tedavi edilmezse bu lezyonlar zamanla rahim ağzı kanserine dönüşebilir. Bu dönüşüm genellikle uzun yıllar sürer ve bağışıklık sistemi zayıf olan kişilerde daha hızlı ilerleyebilir. Prekanser lezyonlar çok nadiren belirti verdiği için tarama testleri büyük önem taşır. Kanserin evrelemesi ve tedavisi ayrı bir uzmanlık alanıdır; bunu jinekolojik onkoloji ekibi yürütür.

HPV enfeksiyonu nedir?

HPV, çok sayıda tipi olan bir virüs grubudur. Cinsel olarak aktif kişilerin büyük çoğunluğu, yaşamlarının bir döneminde bir ya da daha fazla HPV tipiyle karşılaşır.

HPV nasıl bulaşır, neden çoğu zaman fark edilmez?

HPV, başlıca cinsel temasla bulaşır. Enfeksiyon çoğu kişide belirti vermediği için bulaşmanın ne zaman ve kimden olduğunu çoğu zaman anlamak mümkün olmaz. Bu yüzden HPV pozitif çıkması, sizin ya da partnerinizin davranışı hakkında bir şey söylemez.

Düşük riskli ve yüksek riskli HPV tipleri arasında fark nedir?

Düşük riskli tipler genellikle genital siğile yol açar, kansere neden olmaz. Yüksek riskli tipler ise rahim ağzında kalıcı hale gelerek prekanser lezyonlara ve kansere zemin hazırlayabilir. Yüksek riskli tiplerden birkaçı, rahim ağzı kanserlerinin büyük bölümünden sorumludur. Hangi tiple karşılaştığınız HPV testi sonuç raporunda yazar.

HPV enfeksiyonu ne zaman kalıcı olur, riski ne artırır?

Enfeksiyonun kendiliğinden temizlenmemesi ve kalıcı hale gelmesi, ilerleme riskini belirleyen asıl durumdur. Virüs tipinin yanında bağışıklık durumunuz, başka bir cinsel yolla bulaşan enfeksiyonunuzun olup olmaması, doğum sayınız, genç yaşta ilk gebelik, hormonal doğum kontrolü kullanımı ve sigara da riski etkileyen etkenler arasında sayılır. Bu etkenlerin bulunması, kansere gidişin kesinleştiği anlamına gelmez; sadece izlemin önemini artırır.

Hangi belirtilerde muayeneye gidilmeli?

Rahim ağzı hastalıklarının çoğu, özellikle erken dönemde, hiçbir belirti vermez. Bu yüzden şikâyet beklemeden düzenli tarama yaptırmak çok önemlidir. Aşağıdaki durumlarda muayeneye gitmeniz gerekir:

• İlişki sonrası kanama ya da adet dışı kanama
• Kötü kokulu veya kanlı akıntı
• Ağrılı cinsel ilişki
• Daha önce anormal çıkmış bir tarama sonucunun izlemden geçirilmemiş olması

Bu belirtiler iltihap ya da polip gibi iyi huylu nedenlerle de ortaya çıkabilir; ama hangisi olduğunu ayırt etmek için değerlendirme gerekir. Daha önce normal çıkmış bir smear ya da HPV sonucunuz olsa bile, bu belirtiler ortaya çıkarsa değerlendirilmeniz gerekir.

Tanı nasıl konur?

Tanı adım adım konur. İlk adım, rahim ağzından alınan hücre örneğinin incelendiği smear (sitoloji) testi ve virüsün genetik izini arayan HPV DNA testidir. Bu testler kesin tanı koymaz; ileri bir değerlendirme gerekip gerekmediğini gösteren tarama araçlarıdır. Hangi testin ne sıklıkla yapılacağı yaşınıza, önceki sonuçlarınıza ve ülkenizdeki tarama programına göre değişir. Türkiye'de uygulanan programı sağlık kuruluşunuzdan öğrenebilirsiniz.

Tarama sonucunuz anormal çıkarsa ikinci adımda kolposkopi yapılır. Kolposkopi, rahim ağzının ışıklı bir büyüteçle incelenmesidir. Şüpheli bir alan görülürse aynı seansta küçük bir doku örneği (biyopsi) alınır. Kesin tanıyı biyopsinin patoloji sonucu koyar.

Anormal tarama sonuçlarının nasıl ele alınacağına, yalnızca tek bir sonuca bakılarak değil, mevcut ve önceki sonuçlardan hesaplanan toplam riske bakılarak karar verilir. Bu yaklaşım ülkeden ülkeye farklılık gösterebilir; size uygun planı muayeneyi yapan hekiminiz belirler.

Her anormal sonuçta tedavi mi yapılır, yoksa izlem mi?

Her anormal sonuç tedavi gerektirmez. Düşük dereceli değişikliklerde genellikle belirli aralıklarla izlem yapılır, çünkü bu değişikliklerin bir kısmı bağışıklık sisteminiz tarafından kendiliğinden temizlenir. Daha yüksek dereceli lezyonlarda ise lezyonlu dokunun çıkarılması ya da yok edilmesi gündeme gelir. Hangi yöntemin seçileceği lezyonun özelliklerine ve sizin durumunuza bağlıdır. Tedaviden sonra da izlem sürer; çünkü işlem lezyonlu dokuyu alır ama virüsün tamamen temizlendiğini göstermez.

Rahim ağzı polipi, iltihap ya da nabothi kisti gibi iyi huylu durumlarda yaklaşım, şikâyetinize ve muayene bulgusuna göre belirlenir. Çoğu zaman belirti yoksa sadece izlem yeterli olabilir.

Rahim ağzı hastalıklarından ve HPV'den nasıl korunulur?

Korunma tek bir adıma dayanmaz. HPV aşısı, aşının kapsadığı virüs tiplerine karşı koruma sağlar. Düzenli tarama, önceden oluşmuş değişiklikleri erken yakalar. Kondom gibi bariyer yöntemleri bulaşma riskini azaltır. Sigarayı bırakmak, rahim ağzı kanseri riskini düşürmeye yardımcı olur. Bu adımların her biri riski azaltır ve birbirini tamamlar.

Gebelik sırasında rahim ağzı hastalığı ya da HPV sorun olur mu?

HPV enfeksiyonu ya da hafif rahim ağzı değişiklikleri, çoğu durumda gebelik planınızı engellemez. Gebelik sırasında anormal bir tarama sonucu çıkarsa değerlendirme gebeliğe göre uyarlanır. Bir işlem gerekiyorsa zamanlamasını hekiminiz gebeliğinizin durumuna göre belirler. Gebelik öncesinde tarama durumunuzu güncel tutmak, olası bir sorunun gebelik başlamadan ele alınmasını kolaylaştırır.