HPV Aşısı ve Aşılama Danışmanlığı

HPV aşısı, rahim ağzı kanseri dahil bazı kanserlere yol açabilen belirli HPV (insan papilloma virüsü) türlerine karşı koruma sağlayan bir aşıdır. Aşı, virüsle karşılaşmadan önce, yani cinsel ilişki öncesinde yapıldığında en çok yarar sağlar; ancak daha ileri yaşlarda da hekimle birlikte değerlendirilebilir. Aşı riski azaltır fakat ortadan kaldırmaz; aşı sonrası tarama konusu ayrı bir bölümde ele alınır. Aşağıdaki bilgiler genel bilgilendirme amaçlıdır ve kişiye özel değerlendirmenin yerini tutmaz.

HPV aşısı nedir, neye karşı korur?

HPV, cinsel temasla çok sık bulaşan bir virüs ailesidir. Pek çok enfeksiyon belirti vermeden kendiliğinden geriler; bir kısmı ise uzun süre kalarak rahim ağzında hücre değişikliklerine ve zamanla kansere yol açabilir. Aşı, bu riskin ilişkili olduğu türlere karşı vücudun bağışıklık yanıtı geliştirmesini sağlar.

Aşının koruduğu türlerin sayısı kullanılan aşı çeşidine göre değişir; hangi aşının uygun olduğu hekim ve resmî kuruluşların güncel bilgisiyle belirlenir. Aşı, mevcut bir enfeksiyonu veya lezyonu tedavi etmek için kullanılmaz; amacı gelecekteki enfeksiyonlara karşı korumadır.

Çocuklarda ve ergenlerde HPV aşısı ne zaman yapılır?

Öneriler ülkeye ve kuruluşa göre farklılık gösterir; tek bir yaş sınırı herkes için geçerli değildir. Güncel tıbbi görüşe göre birincil hedef grup, cinsel ilişkiden önceki dönemdeki genç kızlardır; rutin aşılama çocukluk ve ergenlik çağı için önerilir. Bu yaş grubunda bağışıklık yanıtı güçlü olduğundan, ilişki öncesi aşılama en çok yarar sağlayan zamanlama olarak kabul edilir. Ergenler için aşı kararı ebeveynle birlikte, hekim eşliğinde verilir.

Cinsel ilişkisi başlamış genç yetişkinlerde HPV aşısı yapılır mı?

Evet, ilişkisi başlamış kişiler için de aşı hekimle birlikte değerlendirilebilir. Daha önce aşılanmamış genç yetişkinlerde aşılama, kişinin daha önce karşılaşmadığı türlere karşı koruma sağlayabilir. Aşı yaptırmadan önce hekimle görüşmek, hangi aşının ve hangi şemanın uygun olacağını belirlemeye yardımcı olur.

İleri yaşta HPV aşısı kararı nasıl verilir?

Güncel tıbbi görüşe göre ileri yaşlarda aşı rutin olarak uygulanmaz; bunun yerine siz ve hekiminiz birlikte karar verirsiniz. Yani yarar ile olası risk ya da sınırlılıklar; cinsel öykünüze, yeni partner olasılığınıza ve daha önce karşılaştığınız virüs türlerine göre hekiminizle birlikte değerlendirilir. Yetişkinlerde ve yüksek riskli gruplarda da aşılamanın hekimle birlikte değerlendirilmesi önerilir. İleri yaşta aşının sağlayacağı yarar genç yaşa göre daha sınırlı olabilir; bu yüzden karar kişiseldir ve "artık aşı yapılmaz" ya da "herkes yaptırmalı" diye genellenemez.

Kaç doz yapılır?

Doz sayısı ve aralığı; aşılamaya başlanan yaşa, kullanılan aşıya ve ülkenin uygulamasına göre değişir. Güncel tıbbi görüşe göre, daha az doz içeren şemaların da yeterli olabileceğini gösteren veriler vardır. Doz sayısı genellikle başlangıç yaşına göre belirlenir: küçük yaşta başlandığında daha az doz yeterli olabilir.

Türkiye'de güncel şema ve ruhsat bilgisi için Sağlık Bakanlığı ve Türkiye İlaç ve Tıbbi Cihaz Kurumu'nun yayımladığı bilgilere bakılması uygundur. Şema kişiden kişiye değişir; hekiminiz yaşınıza ve durumunuza uygun şemayı açıklar.

Kimler ertelemeli veya hekime danışmalı?

• Hamilelik: Güncel tıbbi görüşe göre aşı hamilelik sırasında ertelenir; gebelik sonrasına bırakılır. Aşı sonrasında hamile olduğunuzu fark ederseniz hekiminize bildirin.
• Emzirme ve gebelik planı: Emziriyorsanız ya da yakında gebelik planlıyorsanız zamanlama için hekiminize danışın.
• Alerji öyküsü: Daha önce bir aşıya ya da bileşenlerine alerjik tepki verdiyseniz aşı öncesinde hekime söyleyin; uygunluğa hekim karar verir.
• Akut hastalık: Ateşli ya da akut bir hastalığınız varsa aşı zamanlamasını hekime sorun.
• Bağışıklığı baskılanmış kişiler: Aşı şeması ve sonraki izlem hekim tarafından kişiye göre planlanır.

HPV aşısının yan etkileri nelerdir?

Aşılar kullanıma girmeden önce ve sonrasında güvenlik açısından izlenir. En sık görülen etkiler hafiftir: aşı yapılan yerde ağrı, kızarıklık veya şişlik, hafif halsizlik, kısa süreli baş ağrısı ya da hafif ateş. Bu belirtiler genellikle birkaç gün içinde kendiliğinden geçer.

HPV pozitif çıkan veya tedavi geçirmiş kişiler aşı olabilir mi?

HPV testiniz pozitif çıktıysa ya da daha önce rahim ağzı lezyonu veya siğil nedeniyle tedavi gördüyseniz, aşı olup olamayacağınız kişiye göre değerlendirilir. Aşı mevcut enfeksiyonu temizlemez; ancak henüz karşılaşılmamış türlere karşı koruma sağlayabilir. Bu nedenle pozitif sonuç, aşı için kendiliğinden bir engel sayılmaz. Karar vermeden önce takip ve tedavi planınızı yürüten hekimle görüşmeniz önerilir. Pozitif sonucun ne anlama geldiği ve nasıl izleneceği ise ayrı bir konudur.

Aşı olduktan sonra tarama gerekir mi?

Evet. Aşı, rahim ağzı kanseri riskini azaltır ama sıfırlamaz; çünkü aşı tüm riskli türleri kapsamaz ve aşı öncesi karşılaşılmış enfeksiyonlara etki etmez. Güncel tıbbi görüşe göre, aşılanmış kişilerin de tarama programına aşılanmamış kişilerle aynı şekilde devam etmesi gerekir. Aşı olmak, tarama yaptırmama gerekçesi değildir. Hangi testin ne zaman yapılacağı yaşa ve ülkenin tarama programına göre değişir.

Türkiye'de HPV aşısı ulusal programda mı?

HPV aşısının Türkiye'de ulusal aşı programında yer alıp almadığı ve ücretlendirme koşulları güncel SB duyurularından öğrenilir. Güncel durum için T.C. Sağlık Bakanlığı'nın resmî duyurularına ve aşı uygulamalarını yürüten sağlık kuruluşlarına başvurmak gerekir. Aşı olmak isteyen kişiler, kullanılabilir aşı çeşidi ve şemasını kendi hekimlerine ya da aile hekimine sorabilir.