Laparoskopik Yapışıklık Açılması (Adezyoliz)

Laparoskopik yapışıklık açılması (adezyoliz), karın veya pelvis içindeki organları birbirine ya da karın duvarına bağlayan yapışıklık bantlarını, karın duvarına açılan küçük kesilerden yerleştirilen kamera ve ince aletlerle ayırmaktır. Her yapışıklık belirti vermez ve her yapışıklığın ameliyatla açılması gerekmez. Ağrı ya da gebe kalmada güçlük çeken kişilerde bile, ameliyatın ne kadar yararlı olduğuna dair veriler sınırlıdır. Aşağıda genel bir çerçeve bulacaksınız; bu bilgiler sizin için yapılacak kişisel değerlendirmenin yerini tutmaz.

Karın içi (pelvik) yapışıklık nedir?

Yapışıklık, normalde birbirinden bağımsız hareket eden organ yüzeylerinin, iyileşme sürecinde oluşan lifli dokuyla birbirine yapışmasıdır. Bağırsak, rahim, tüp, yumurtalık ve karın duvarı arasında görülebilir. Rahim içi yapışıklık ise farklı bir organda oluşan ve farklı yöntemlerle ele alınan ayrı bir durumdur.

Yapışıklığın nedenleri nelerdir?

Yapışıklıklar en sık, önceden geçirilen karın ya da jinekolojik ameliyatlardan sonra oluşur. Pelvik enfeksiyonlar ve endometriozis gibi iltihaplı süreçler de yapışıklığa yol açabilir; endometriozis, yoğun yapışıklıklarla birlikte görülebilir. Aynı ameliyatı geçiren iki kişiden birinde yapışıklık gelişirken, diğerinde gelişmeyebilir.

Yapışıklığın belirtileri nelerdir, tanı nasıl konur?

Yapışıklıklar çoğu zaman hiçbir belirti vermez. Belirti olduğunda kronik pelvik ya da karın ağrısı, bağırsak çalışmasıyla ilgili şikayetler ya da gebe kalmada güçlük görülebilir; ama bu şikayetlerin başka pek çok nedeni de olabilir. Ultrason ve MR yapışıklığı her zaman güvenilir şekilde göstermez; bu yüzden tanı çoğunlukla ameliyat sırasında, organlar doğrudan görüldüğünde konur.

Laparoskopik yapışıklık açılması nedir?

Adezyoliz, yapışıklık bantlarının çevre organlara zarar vermeden kesilip ayrılmasıdır. Laparoskopide karın duvarındaki küçük kesilerden kamera ve ince aletler girer; karın içi gazla şişirilir ve yapışıklıklar ekranda büyütülmüş olarak görülüp ele alınır. İşlemin ne kadar süreceği ve ne kadar zor olacağı, yapışıklığın yaygınlığına ve yerine göre değişir.

Hangi durumlarda düşünülür?

Yapışıklık açma, şikayetinize yapışıklığın yol açtığından şüphelenildiğinde ve diğer nedenler değerlendirildiğinde, seçilmiş durumlarda önerilir. Bazen başka bir nedenle yapılan laparoskopide (endometriozis, kist ya da tüp cerrahisi gibi) yapışıklık açma, ameliyatın bir parçası olarak gerekebilir; bu olasılık onam görüşmesinde önceden sizinle konuşulmalıdır.

Ağrı ve kısırlıkta ameliyatın yararına dair kanıt ne kadar güçlü?

Kronik pelvik ağrıda, yapışıklık açmayı sadece tanısal laparoskopiyle karşılaştıran çalışmaların sonuçları birbirini tutmamaktadır. Genel olarak belirgin bir ek yarar gösterilememiştir; sadece yoğun ve damarlı yapışıklığı olan seçilmiş kişilerde bir yarar olabileceği öne sürülmüştür. Yarar olduğuna dair kanıt bulunmaması, zarar olmadığı anlamına da gelmez. Bu yüzden karar, olası yararlar ve riskler birlikte tartılarak verilir.

Yapışıklıkların, tüp ve yumurtalık arasındaki ilişkiyi bozarak doğurganlığı azaltabileceği düşünülür. Ama gözlemsel çalışmalarda görülen bu ilişki, neden-sonuç kanıtı sayılmaz; ameliyatla yapışıklık açmanın gebelik şansını artırdığı gösterilmemiştir. Ameliyatın ağrınızı geçireceğini ya da gebeliği sağlayacağını kesin olarak söylemek yanlış olur.

İşlem nasıl yapılır?

Ameliyat çoğunlukla genel anestezi altında yapılır. Karın duvarına birkaç küçük kesi açılır, karın içi gazla şişirilir ve organlar incelenir. Yapışıklıklar, bağırsak, mesane ve damar gibi komşu yapılardan dikkatle ayrılır. Giriş yöntemini ve ayrıntıları cerrah belirler. Çok zor yapışıklıklarda işlem tamamlanamayabilir ya da açık ameliyata geçilebilir. Hazırlık, aç kalma ve ilaç kesme yönergelerini ameliyat ekibi size verir. Ameliyatı Doç. Dr. Nurettin Türktekin, Memorial Şişli Hastanesi'nde yapar.

Yapışıklık tekrar oluşur mu, önlenebilir mi?

Açılan yapışıklıklar aynı yerde yeniden oluşabilir; yapışıklık açma ameliyatı yeni yapışıklık oluşumunu tamamen önlemez. Ameliyat sonrası yapışıklığı azaltmak için bazı bariyer maddeler (yüzeyleri ayıran membran ya da jel benzeri ürünler) kullanılabilir. Düşük kaliteli bazı veriler, kollajen membran (polietilen glikol ve gliserol içeren) ile açık ameliyatta kullanılan oksitlenmiş rejenere selülozun ameliyat sonrası yapışıklık oluşumunu azaltabileceğini düşündürüyor; ama bu maddelerin birbirine göre etkinliği konusunda yeterli veri yok, ağrı ve canlı doğum üzerindeki etkisine dair çalışma da bulunmuyor. Bu maddelerin kullanılıp kullanılmayacağına ameliyatı yapan hekim karar verir.

Riskler ve komplikasyonlar nelerdir?

Laparoskopik yapışıklık açılması, her cerrahi işlem gibi risk taşır. Yapışıklık varlığında komşu organların yaralanma olasılığı daha yüksek olabilir. Başlıca riskler şunlardır:

• Anesteziye bağlı riskler
• Kanama
• Enfeksiyon
• Karına girişte bağırsak, mesane veya damar yaralanması
• Yapışıklık açılırken bağırsak ya da mesane yaralanması (bazen ameliyat sırasında fark edilmeyip günler sonra belirti verebilir)
• Yapışıklığın yeniden oluşması
• Bacak damarlarında pıhtı oluşumu
• Laparoskopinin tamamlanamayıp açık ameliyata geçilmesi

Önceki ameliyatlarınız ve yaygın yapışıklık, yaralanma riskini artırabilir; bu etkenler ameliyattan önce hekiminizle konuşulur. Ciddi komplikasyonlar nadirdir, ama risk hiçbir zaman sıfır değildir.

İyileşme sürecinde neler beklenir?

Ameliyattan sonra karında şişkinlik, kesi yerlerinde ağrı ve bulantı olabilir. Hafif lekelenme, hafif kramp ve gazdan kaynaklanan geçici omuz ucu ağrısı bu dönemde olağan kabul edilir. Bağırsak ya da mesane yaralanmasına bağlı belirtiler (giderek artan ağrı, ateş, sıvı almanızı engelleyen bulantı ya da kusma) ameliyatı izleyen günlerde de ortaya çıkabilir. Hastanede kalış süreniz, işe ve günlük hayata dönüş zamanınız, spor ve cinsel ilişkiye başlama zamanınız ameliyatın kapsamına ve sizin durumunuza göre değişir; yönergeleri size ameliyatı yapan ekip verir. Doku örneği alındıysa sonuç kontrol görüşmesinde sizinle paylaşılır.