Acil Kontrasepsiyon

> Zaman önemlidir. Korunmasız ilişki ya da yöntem hatası sonrasında acil kontrasepsiyon ne kadar erken başlanırsa o kadar etkilidir. Zaman geçmiş olsa da seçenekler değerlendirilebilir; gecikmeden bir eczacıya, hekime veya sağlık kuruluşuna danışın. Cinsel saldırı ya da zorla ilişki yaşadıysanız beklemeden 112'yi arayın veya en yakın acil servise başvurun; destek için ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na ulaşabilirsiniz.

Acil kontrasepsiyon, korunmasız cinsel ilişkiden ya da yöntem hatasından (prezervatifin yırtılması, doğum kontrol hapının unutulması gibi) sonra gebeliği önlemek için kullanılan yöntemlerin genel adıdır; halk arasında "ertesi gün hapı" olarak bilinir. Düzenli bir doğum kontrol yöntemi değildir ve her durumda işe yaramayabilir. Aşağıdaki bilgiler genel çerçeve sunar; ilaç seçimi ve kullanım şekli için eczacı veya hekime danışılmalıdır.

Acil kontrasepsiyon nedir, ne değildir?

Güncel tıbbi görüşe göre acil kontrasepsiyon yöntemleri yumurtlamayı önleyerek veya geciktirerek etki eder; bakırlı spiral ise döllenmeyi engeller. Yöntemler, kurulmuş bir gebeliği sonlandırmaz ve "kürtaj hapı" değildir. Cinsel yolla bulaşan enfeksiyonlardan korumaz. Her zaman çalışacağına dair bir güvence yoktur; hiçbir yöntem tam koruma sağlamaz.

Acil kontrasepsiyon hangi durumlarda düşünülür?

• Hiç korunmadan cinsel ilişki olduğunda
• Prezervatif yırtıldığında ya da kaydığında
• Doğum kontrol hapı, yama veya halka gibi bir yöntem düzenli kullanılamadığında
• Cinsel saldırı ya da zorla ilişki sonrasında (yukarıdaki yönlendirmeye bakın)

Acil kontrasepsiyonda hangi yöntemler kullanılır?

Hekim veya eczacı aracılığıyla sağlanan, hap şeklinde acil kontrasepsiyon seçenekleri bulunur. Hangi ilacın, hangi dozda ve nasıl kullanılacağı eczacı veya hekim tarafından belirlenir; kendi başınıza ilaç ya da doz değiştirmeyin. Türkiye'de bu ürünlere erişim koşulları (reçete durumu gibi) için eczacıya veya hekime danışabilirsiniz.

Güncel tıbbi görüşe göre bakırlı rahim içi araç, acil kontrasepsiyon yöntemleri arasında en etkili olanıdır ve sonrasında düzenli yöntem olarak da kullanılabilir. Takılması için sağlık kuruluşuna başvurmanız ve değerlendirilmeniz gerekir. Cinsel saldırı sonrasında ve gebelik varlığında bakırlı spiral acil amaçlı kullanılmaz; çok yüksek enfeksiyon riski varsa takmadan önce test ve tedavi gerekebilir.

Ne kadar süre içinde başvurulmalı?

Acil kontrasepsiyon, korunmasız ilişkiden sonra mümkün olan en erken zamanda başlanmalıdır. İlaçla yöntemler ilk günlerde kullanılabilir; ancak etkinlik zamanla azalır. Bazı ürünlerin etkinliği ilk günlerin ardından diğerlerine göre farklı olabilir; bu nedenle gecikme hâlinde de hangi seçeneğin değerlendirilebileceğini eczacıya veya hekime sormanız gerekir. Bakırlı spiral için de zaman penceresi sınırlıdır ve sağlık kuruluşuna gecikmeden başvurulmalıdır. "Zaman geçti, artık işe yaramaz" diye düşünmeyin.

Acil kontrasepsiyonun etkinliğini neler etkiler?

• Zaman: Ne kadar erken başlanırsa o kadar etkilidir.
• Vücut ağırlığı: Güncel tıbbi görüşe göre, vücut kitle indeksi yüksek olan kişilerde bazı hapların etkinliği azalabilir; bu bir güvenlik sorunu değildir ve acil kontrasepsiyona erişiminizi engellemez.
• Birlikte kullanılan ilaçlar: Bazı ilaçlar etkiyi azaltabilir; düzenli ilaç kullanıyorsanız eczacınıza veya hekiminize söyleyin.
• Kusma: İlacı aldıktan kısa süre sonra kusarsanız dozun tekrarı gerekip gerekmediğini eczacıya ya da hekime danışın.

Yan etkiler sonrasında neler olabilir, ne zaman hekime başvurulmalı?

Bulantı, kusma, yorgunluk, baş ağrısı, kramp ve bir sonraki adette erken ya da gecikmiş kanama görülebilir. Bu yakınmaların çoğu hafiftir ve kendiliğinden geçer. Beklenen adetiniz gecikirse ya da normal adetinizden farklı bir kanama olursa gebelik testi yapın ve hekime bildirin. Gecikmeye ağrı eşlik ediyorsa randevu beklemeyin.

Acil kontrasepsiyon, sonraki ilişkilerde koruma sağlamaz. Düzenli bir yönteme geçiş için hekime veya eczacıya danışın; hangi yöntemin hangi zamanda başlanacağı, kullandığınız acil yönteme göre değişebilir.

Acil kontrasepsiyon için nereye başvurulmalı?

Başvurduğunuz yerde ilişkinin ne zaman olduğunu, kullandığınız ilaçları, varsa kronik hastalığınızı ve son adet tarihinizi söylemeniz değerlendirmeyi kolaylaştırır. Gebe olabileceğinizi düşünüyorsanız bunu mutlaka belirtin.

Cinsel saldırı sonrasında ne yapılmalı?

Cinsel saldırı, kişinin suçu değildir. Destek için ALO 183 Sosyal Destek Hattı'na ulaşabilirsiniz. Sağlık kuruluşunda gebelik ve enfeksiyon açısından değerlendirme yapılır.